Türkiye’nin ilk kadın avukatı olan Süreyya Ağaoğlu (1903-29 Aralık 1989)

Türkiye’nin ilk kadın avukatı olan Süreyya Ağaoğlu 29 Temmuz 1903 tarihinde Azerbaycan’ın Şuşa kentinde dünyaya geldi. Babası Atatürk’ün fikir ve mücadele arkadaşı düşünür, yazar, siyasetçi ve hukuk profesörü Ahmet Ağaoğlu, annesi ise Sitare Hanım’dır.

Beş çocuklu bir ailenin en büyük çocuğu olan Süreyya Ağaoğlu, eğitimci ve milletvekili Tezer Taşkıran’ın; mühendis ve iş adamı Abdurrahman Ağaoğlu’nun; siyasetçi, edebiyatçı, hukukçu Samet Ağaoğlu’nun ve tıp doktoru Gültekin Ağaoğlu’nun ablasıdır.

1910 yılında ailesiyle birlikte Türkiye’ye göç eden Süreyya Ağaoğlu’nun çocukluğu ve gençliği, Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyetin kuruluş yıllarında Türk Ocağı Aydınları ve Mustafa Kemal Paşa’nın yakın dostlarından oluşan bir çevrede geçti. 1921 yılında Bezm-i Alem Valide Sultanisi’ni (şimdiki İstanbul Kız Lisesi) bitirdi. En büyük isteği hukuk öğrenimi görmekti.

Hukuk Fakültesini; 1924-1925 öğretim yılında bitiren Süreyya Ağaoğlu’nun bu başarısı Batı Dünyası Hukuk çevrelerinde de çok olumlu yankılar yaratır. Kendisine (Rockfeller Foundation tarafından) Paris Uluslararası Enstitüsü’nde üç aylık seminer bursu teklif edilir. Fakat Türkiye’de gerekli izinleri alamadığı için Paris’e gidemez ve Adalet Bakanlığında staja başlar.

1928 yılında avukatlık ruhsatını alarak Türkiye’nin ilk kadın avukatı unvanının sahibi olur ve yaşamı boyunca avukatlık mesleğini sürdürür.

1929 yılında Ankara’da Şurayı Devlet Tanzimat Dairesi’nde çalışmaya başlar. 1931 yılında İstanbul’a gitmek üzere bu görevinden ayrılır ve serbest avukatlık yapar.

1932 yılında ise ailesiyle birlikte İstanbul’a göç eder.

İstanbul’daki meslek hayatına Fethi Okyar’ın tavsiyesiyle Av.Maitre Billiotti’nin yazıhanesinde başlayan Süreyya Ağaoğlu 1945 yılında Londra’daki Edwards –Erwards firmasında Türk Hukuk Müşaviri olarak görev alır. Artık yılın altı ayında Türkiye’de, altı ayında da Londra’da çalışmaktadır. 1950 yılında ise Londra’dan ayrılarak Türkiye’ye döner.

1946 yılında Amerika’da toplanan Kadınlar Birliği Kongresi’ne davet edilir. Fakat formalitelerin uzaması nedeniyle bu kongreye yetişemez ve üç ay süreyle Amerika’da kalan Süreyya Ağaoğlu, Yale, Colombia ve Chicago Üniversitelerinde incelemeler yapar, Colombia radyosunda konuşmaları yayınlanır.

‘Beynelmilel Barolar Birliği’ ile görüşmeler yaparak İstanbul Barosu’nun da bu birliğe üye olmasını sağlar. 1960 yılına kadar da bu kuruluşun yegane Kadın Yönetim Kurulu üyesi olarak görev yapar.

Yine Amerika’da “Kadın Hukukçular Birliği”ne üye olur. “Beynelmilel Barolar Birliği” vasıtasıyla Avrupa’daki (Union International de Avocats) Beynelmilel Avukatlar Birliği”ne üye olur.

1947 yılında Prof. Ali Fuat Başgil ve Ahmet Emin Yalman ile birlikte “Hür Fikirleri Yayma Cemiyeti’ni kurarlar.

“Hayattaki en büyük uğraşım çocuklar “diyen Süreyya Ağaoğlu 1949 yılında yüzlerce kimsesiz ya da imkanları sınırlı çocukları topluma kazandıran, Çocuk Dostları Derneği’ni kurar. Vefatından sonra Süreyya Ağaoğlu Çocuk Dostları Derneği” adını alan, Süreyya Ağaoğlu’nun bu kazandırımı, halen dimdik ayaktadır ve kurulduğu 1949 yılından 2016 yılına kadar yurdun dört bir yanından gelen çocukları okutarak yurt binasında barındırmıştır. Süreyya Ağaoğlu Eğitim ve Öğretim Vakfı ise lise, yüksek öğretim ve yüksek lisans düzeylerinde öğrencilere burslar vermektedir.

Süreyya Ağaoğlu, 1950 yılında “Üniversiteli Kadınlar” ve “Soroptomist Kadınlar” derneklerinin Türkiye kollarını kurar.

1952 yılında ise Amerikalı kadınlar tarafından kurulan Hukukçu Kadınlar Kongresi Süreyya Ağaoğlu’nun öncülüğü ve teşebbüsü ile İstanbul’da toplanır. Toplantıda bu kuruluşa başkan seçilir, başkanlık görevi 1954 yılına kadar sürer.

Yine 1952 yılında Madrit’deki Beynelmilel Barolar Birliği Kongresi’ne katılır. Madrit Kongresini Berlin’deki Beynelmilel Hukukçular Komisyonu Kongresi izler. Ayrıca 1952 yılında Pakistan Kadınlar Birliği’nin düzenlediği konferansa davet edilir.

1954 yılında Finlandiya’ da, Helsinki’de toplanan Hukukçu Kadınlar Kongresi’ne başkanlık eder. Bunu izleyen günlerde Berlin Hukukçu Kadınlar Toplantısı’nı açar. Aynı yıl Monte Carlo’daki Barolar Birliği ve Hukukçu Kadınlar Toplantıları’nda bulunur. 1956 yılında Beynelmilel Barolar Birliği’nin Oslo Kongresine katılır.

1958 yılının Şubat ayında Nazlı Tlabar ile Hint Kadın Teşkilatı’nın davetlisi olarak Seylan’a giderler..

1968 yılında İstanbul’da bir grup kadın hukukçu arkadaşıyla Türk Hukukçu Kadınlar Cemiyeti’ni kurarlar.

1971 yılında Monte Carlo’da Beynelmilel Barolar Birliği Konferansı’na , 1973 yılında da Londra’da Kadın Hukukçular Konseyi Toplantısı’na katılır.

1975 yılı yazında, Türk Hukukçu Kadınlar Derneği’nden 20 kişilik bir grupla Uluslararası Kadın Hukukçular Konfederasyonu’nun Varna Kongresine katılırlar. Bu kongrede Uluslararası Hukukçu Kadınlar Konfederasyonu ikinci başkanlığına seçilir.

28-29 Mayıs 1977’de Uluslararası Hukukçu Kadınlar Federasyonu’nun Palermo’da düzenlediği “organ nakli” konulu sempozyuma Türk Hukukçu Kadınlar Derneği’nden bir grupla katılır.

14-18 Kasım 1979 tarihleri arasında Hukukçu Kadınlar Federasyonu’nun Atina’daki toplantısına, Kasım 1980’de Prof. Nihal Uluocak ve Aysel Çelikel ile birlikte Brüksel’de yapılan Hukukçu Kadınlar Federasyonu Konsey toplantısına, 1982 yılı Ocak ayında da Caracas’ta toplanan Uluslararası Kadın Avukatlar Kongresine katılır.

Süreyya Ağaoğlu, 1974 yılında meslekte kırk yılını tamamlayan kırk avukat arasına seçilmiş Cumhuriyetimizin kuruluşunun 50.yıl dönümünde de dönemin Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk tarafından ödüllendirilmiştir.

“Londra’da Gördüklerim” ve “Bir Hayat Böyle Geçti” adlı kitapların yanı sıra çeşitli hukuki makalelerin yazarıdır.1952 yılında Alman Hukukçu Werner Taschenbreker ile evlenen Süreyya Ağaoğlu’nun bu evliliği 1960 yılında son bulur.

Süreyya Ağaoğlu, 29 Aralık 1989 yılında İstanbul’da katıldığı “Kadın Hakları ve Çağdaşlaşma” konulu bir panelden ayrılırken düşüp beyin kanaması geçirerek yaşama veda eder. .